Crimezone.nl

Met als gevatte titel “Zweden thrilt het best” zond Editie NL gisteren een item uit over de populariteit van de Scandinavische misdaadroman in ons land. Ook ik, als hoofdredacteur van deze site, mocht mijn visie geven op het onderwerp. Aanleiding voor Editie NL was een recent artikel in de Volkskrant waarin het succes van de Zweedse Liza Marklund werd belicht.

Op de waarom zijn thrillers uit Scandinavië zo populair in ons land-vraag, antwoordde ik een beetje flauw: door het succes. Maar toch is dat een waarheid als een koe. Succes en populariteit gaan steevast hand in hand door het leven.

Natuurlijk bedoel ik in dit geval het ongekende succes van de Zweed Stieg Larsson, want 2,5 miljoen boeken in de laatste pakweg vier, vijf jaar is niet misselijk.

Uitgevers kennen de formule voor een bestseller nog niet. Wel hebben ze de laatste jaren flinke stappen gezet in het categoriseren van succes. Nicci French werd het begin van een nieuw subgenre, de literaire thriller, dat uitgroeide tot het populairste “label” in de misdaadliteratuur. Saskia Noort heeft de Nederlandse thrillerschrijfster op de kaart gezet en de weg vrijgemaakt voor haar vrouwelijke collega’s, die eerst vooral aantrekkelijk en hip (Esther Verhoef, Marion Pauw, Simone van der Vlugt) moesten zijn, maar later vooral ook echt over een snelle pen (Loes den Hollander, Corine Hartman) moesten beschikken en zelfs uiteindelijk een man konden zijn (Suzanne Vermeer, Tess Franke) of nog steeds een grote onbekende (Linda van Rijn).

De jaarlijkse bestsellerslijst, de Bestseller 100 van CPNB is wat dat betreft illustratief. Tot 2005 (Noort) was het alleen Appie Baantjer die mocht rekenen op een of meer plaatsen in deze lijst. Soms ook zelfs in de top 10, met hooguit nog een lage vermelding voor Tomas Ross. Het maakt Noort tot de ongekroonde koningin van de Nederlandse thriller, of je het nu leuk vindt of niet. Die eer verdient ze.

Voor het internationale succes van Stieg Larsson was er al wel een handje vol aardig verkopende, maar vooral zeer gewaardeerde Zweedse misdaadschrijvers, met Henning Mankell in de voorste linie. Hij bereikte al in het pre-Larsson tijdperk een vermelding in de eerder genoemde Bestseller 100. Maar na de Stieg Larsson dominantie in 2009 (zijn Millennium-trilogie bezette de volledige top 3 van dat jaar), werden de poorten voor de Scandinavische Misdaadliteratuur in ons land wagenwijd opengezet. CPNB hielp nog een handje mee door in 2010 MØRD en DØDSLAG als thema voor de Maand van het Spannende Boek te kiezen.

Reeds uitgegeven schrijvers uit Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland en IJsland (deze auteurs vallen voor het gemak allemaal onder het label “Scandinavische misdaadliteratuur”) kregen een nieuwe kans en braken alsnog door in de bestsellerlijsten: Arnaldur Indridason (sinds 2003), Jo Nesbø (2000), Liza Marklund (2000), Håkan Nesser (2000) en Camilla Läckberg (2006), maar ook de reeds afgeschreven Jussi Adler-Olsen (2000-2002) behoren nú tot de bestverkopende thrillerschrijvers in ons land.

Mocht u denken dat deze trend slechts bij ons waarneembaar is, dan vergist u zich. Stieg Larsson heeft de gehele internationale thrillermarkt opengebroken, en bereikte zelfs de Amerikaanse thrillerlezer, waar eigenlijk nog helemaal geen importmarkt bestond voor Zweedse krimi’s, de bekende uitzondering daargelaten. Nu kunnen de bekendste schrijvers uit Noord-Europa zelfs daar rekenen op een grote lezersschare. De zakken van de schrijvende Zweden en Noren worden flink gevuld.

Dat landen als Zweden en Noorwegen ook nog eens volop investeren in de nationale filmindustrie en de ene na de andere televisie- of filmhit voortbrengen werkt natuurlijk ook in het voordeel van de schrijvende landgenoten. De succesfilms van Larssons Millennium-reeks, Van Veeteren (Nesser), Wallander(Mankell), om er maar een paar te noemen, en natuurlijk ook de niet op boeken gebaseerde producties als The Bridge en The Killing. Ze dragen allemaal een steentje bij aan het internationale succes van de Scandinavische krimi. En ook het eind hiervan is nog niet in zicht. Nieuwe miljoenenprojecten (Fjallbäcka-reeks van Camilla Läckberg bestaande uit bioscoopfilms en een televisieserie) zijn in productie en meerjarenplannen (tien bioscoopfilms gebaseerd op de boeken van Lars Kepler) zijn in de maak.

Maar naast de bekende – en reeds bewezen - kwaliteitsauteurs kon een wildgroei van nieuwe auteurs natuurlijk niet uitblijven. En daar schuilt direct het gevaar… Een Noorse of Zweedse debutant hoeft tegenwoordig nog niet te zijn doorgebroken in eigen land voordat de weg naar het buitenland wordt gevonden. Nog niet afgeronde manuscripten worden voor astronomische bedragen verkocht aan buitenlandse uitgevers nog voordat het boek zelfs maar in de oorspronkelijke taal is uitgegeven. Voordat het boek in eigen land is gedrukt zijn de rechten ervan al verpatst. Tien, twintig, dertig landen, het zijn geen uitzonderingen meer. En gelukkig zitten er nog steeds ook hele goeie tussen, denk bijvoorbeeld aan Lars Kepler of Viveca Sten. Beiden worden al boekenlang gedompeld in een bad vol met sterren.

De snelle export is een trend waar we overigens al jaren aan gewend waren in de Angelsaksische landen, met wel één heel groot verschil. De gemiddelde thrillerredacteur in Nederland is zeer goed in staat om een Engels manuscript te beoordelen. I rest my case.

Door deze ontwikkeling verplaatst het lokale filter of de trechterfunctie (van bewezen succes) zich naar de afzonderlijke “buitenlanden”. Niet voor niets werd na onze analyse van de laatste editie van de VN Detective & Thrillergids al duidelijk dat de Scandinavische thrillers gemiddeld minder hoog “scoren” dan we gewend waren. Ze komen al akelig dicht in de buurt van onze “eigen” schrijvers die traditioneel het stevigst worden aangepakt door het recensentencorps van het opinieblad. Het versterkt mijn idee dat het Altijd Goed Product uit Scandinavië hiermee aan inflatie onderhevig is.

De uitgever is misschien wel heel erg goed geworden in het copy-paste product door middel van het categoriseren van successen, de exacte formule voor een bestseller heeft zij nog niet. Gelukkig maar. Het zorgt ervoor dat wij lezers af en toe nog eens verrast zullen worden met boeken die anders zijn dan de anderen. Ook al worden ook deze het liefst, en meestal volslagen ridicuul, door uitgevers alsnog in verband gebracht met eerdere successen. Het Zuid-Afrikaanse antwoord op Stieg Larsson (Deon Meyer) en De Japanse Stieg Larsson (Keigo Higashino). Ik verzin het niet…


Sander Verheijen
hoofdredacteur Crimezone.nl



De uitzending van Editie NL en een filmpje met drie exotische thrillertips van ondergetekende zijn hier terug te zien.